NÜKLEER TIP

Nükleer Tıp incelemeleri hastaya sıkıntı vermeyen kolay incelemelerdir. Genel olarak sintigrafi incelemeleri olarak adlandırılır. Bu incelemeler organların yapı ve fonksiyonları hakkında detaylı bilgi verir ve hastalık tanısı, tedavinin yönlendirilmesi ve hasta takibinde kullanılır. Sintigrafik incelemelerde incelenecek organa göre değişik radyoaktif madde içeren bileşikler çok az dozda damar yolu ile veya bazı çalışmalarda ağız yolu ile verilir. Sintigrafik incelemelerde hastanın aldığı radyasyon dozu radyolojik incelemelerden (akciğer grafisi, Bilgisayarlı Tomografi gibi) farklı değildir. Çocuklarda yeni doğan döneminde bile incelemeler yapılabilmektedir. Nadir durumlar dışında hamilelerde inceleme yapılmaz. Görüntüleme genellikle belirli bir bekleme süresi sonrası yapılır. Bekleme süresi testin özelliğine göre 15 dakika ile 4 saat arasında değişir. Bazı özel incelemelerde bekleme süresi 3-7 gündür. Görüntüleme gama kamera olarak bilinen özel sistemde yapılır. Bu görüntüleme sistemi radyasyon üretmez, hastaya daha önce verilmiş olan radyoaktif maddeden gelen gama ışınlarını kaydeder. Elde edilen fonksiyonel görüntüler Nükleer Tıp alanında uzmanlaşmış hekim tarafından değerlendirilir. Birçok organın (beyin, tiroid, paratiroid, kemik, meme, kalp, akciğer, karaciğer, safra yolları, böbrek gibi) sintigrafik incelemesi yapılmaktadır. Bunlarla ilgili kısa bilgiler aşağıda verilmiştir.
Düzen Laboratuvarı Nükleer Tıp Ünitesi yeni kurulan General Electric Millenium MG çift detektörlü otomatik vücut sensörlü gama kamera sistemi ile sintigrafik incelemeleri yapmaktadır. Bu modern sistemde sintigrafik incelemeler üstün görünütü kalitesi ile elde edilmektedir.

Beyin perfüzyon sintigrafisi

Bunama (Alzheimer hastalığı gibi), beyin damarlarının hastalıkları (felç gibi), epilepsi (sara hastalığı) gibi nörolojik hastalıkların tanı ve takibinde kullanılır.

Tiroid sintigrafisi

Tiroid bezi insan vücudunda metabolizmayı düzenleyen boyun bölgesinde bulunan bir iç salgı bezidir. Bu bezin büyüklük, yerleşim, yapısı ve fonksiyonu hakkında detaylı bilgi edinmek için, yapılan çalışmaya tiroid sintigrafi denir. Bu inceleme için test öncesi bir hazırlık ( açlık, ilaç, vb.) gerekmez.

I-131 uptake testi

Tiroid bezinin iyot tutma derecesini belirleyen bir incelemedir. Çok düşük miktarda I-131 içirildikten 4 saat ve 24 saat sonra boyun bölgesinden bir cihaz yardımı ile sayım alınarak yapılan kolay bir incelemedir. İnceleme için 2 saat açlık yeterlidir. Tiroid hastalıklarının ayırıcı tanısında kullanılır. Ayrıca hipertiroidi hastalarında ve tiroid kanserli hastalarda uygulanan I- 131 tedavi planlamasında kullanılır.

Paratiroid sintigrafisi

Paratiroid bezleri tiroid bezinin arka komşuluğunda bulunan vücudumuzun kalsiyum dengesini sağlayan küçük iç salgı bezleridir. Bu bezlerin fazla çalışması (hiperparatiroidi) ile kemiklerdeki kalsiyum depoları boşalır ve kemik erimesi oluşur, kan kalsiyum düzeyi yükselir. Bu hastalığın nedeni genellikle paratiroid bezlerindeki büyümedir. Paratiroid sinitgrafisi ile büyüyen ve fazla fonksiyon gösteren bezin yeri belirlenir. Tetkikin erken ve geç görüntüleme aşamaları vardır. Erken görüntüler enjeksiyon sonrası 15 – 20 dakikalarda geç görüntüler ise 2- 3 saatte alınır.

Kemik Sintigrafisi

Kemik metabolik faaliyeti görüntüleyen nükleer tıp çalışmalarına kemik sintigrafi denir. Bu test başlıca tümörlerin kemiğe sirayetinin değerlendirilmesi ve tedavinin yönlendirilmesinde kullanılır. Kemiğe en çok sirayet edebilen tümörler meme kanseri, akciğer kanseri ve prostat kanseridir. Bu hastaların takibinde sıklıkla kemik sintigrafisi istenir. Ayrıca kemik travmaları (kırık gibi), stres kırıkları (gizli kırıklar) kemik, eklem enfeksiyonu tanısı ve kemiğin metabolik hastalıklarının değerlendirilmesi ve takibinde kullanılır. Bu çalışma için test öncesi özel bir hazırlık gerekmez. Radyoaktif madde enjekte edildikten sonra 2 – 3 saat beklenir bu dönemde hastanın bol su içmesi istenir. Görüntülemede bölgesel ve tüm vücut görüntüleri elde edilir. Tüm vücut taraması Nükleer Tıp ünitemize yeni kurulan, çift detektörlü otomatik sensörler ile vücudu çok yakından kısa sürede (30 dakika) tarayan yüksek görünütü detayı (rezolüsyon) sağlayan sistem ile yapılmaktadır.

Kalp sintigrafisi (miyokard perfüzyon sintigrafisi)

Kalp özel bir kas yapısına sahiptir. Miyokard perfüzyon sintigrafisi koroner arterlerin beslediği bu kas yapısının kanlanmasını ve fonksiyonu değerlendirir. Bu tetkikle birlikte yapılan Gated analizde kalbin duvar hareketleri ve kalbin kanı pompalama gücü de değerlendirilir. Bu inceleme genellikle aynı gün içinde iki aşamada yapılır. İlk aşamada hekim kontrolünde hastanın kalb çalışması devamlı takip edilerek egzersiz veya ilaçla kalp çalışması hızlandırılır ve koldan toplar damara Talyum veya Teknesyum– mibi enjekte edilir. İkinci aşama için 2–3 saat sonra istirihat halinde görüntüler elde edilerek çalışma tamamlanır. Tetkikin ve kullanılan radyofarmasötiğin özeliğine göre ( Talyum veya Teknesyum– mibi) egzersiz ve istirihat görüntülerinin sırası değişebilir. Elde edilen görüntüler bu konuda deneyimli uzman hekim tarafından yorumlanır. İnceleme koroner arter hastalığı, enfarktüs hakkında bilgi verir. Ayrıca koroner by-pass, balon anjioplasti (PTCA), stent gibi girişimsel uygulamalar geçiren hastaların takibinde başarı ile kullanılmaktadır. Bu incelemede aynı seansta kalbin duvar hareketleri ve kalbin pompalama gücü (Ejeksiyon Fraksiyonu) değerlendirilebilir. Ünitemizde bulunan çift detektörlü sistem göğüs duvarına en yakın mesafeden geçerek görüntü kaydetmektedir. Çift detektör avantajı ile görüntüleme her bir seansta 13 – 15 dakika gibi kısa sürede tamamlanır. Bu incelemelerde tetkikin aç olarak yapılması faydalıdır. Hastanın kullandığı ilaçların bazılarının 2 gün önce kesilmesi gerekebilir.

Radyonüklid Ventrikülografi (MUGA):

Kalbin bütün olarak veya bölgesel hareket bozuklukları değerlendirilir. Kalbin kanı pompalama gücü belirlenir. Koroner arter hastalıklarında, kardiyomyopati olarak bilinen kalp kas hastalıklarında ve kalbe zarar verebilecek bazı kemoterapilerde tedaviye başlamadan önce ve sonra yapılabilir.

Akciğer Perfüzyon ve Ventilasyon Sintigrafisi

Akciğerin kanlanması ve havalanması hakkında detaylı bilgi elde edinilen incelemelerdir. Bu çalışmalar özellikle akciğer damarlarında tıkanıklık (emboli) düşünülen hastalarda tanıda ve hastalığın takibinde kullanılır. Ayrıca akciğerde kitle veya diğer patolojiler nedeni ile ameliyat edilecek hastalarda ameliyat sonrası akciğer fonksiyonel kapasitesinin yeterli olup olmadığı belirlenmektedir. Akciğer perfüzyon sintigrafisi için önce damar yolu ile düşük dozda radyoaktif bileşik enjekte edilir, birkaç dakika bekleyerek akciğer görüntüleri elde edilir. Ventilasyon sintigrafisi uygulanacaksa, düşük dozda radyoaktif bileşik, ventilasyon cihazının haznesine konarak hastaya solutulur. Daha sonra bilgisayarlı gamma kamera ile akciğerlerin görüntüleri kaydedilir. Bu incelemeler için tetkik öncesi herhangi bir hazırlık gerekmez.

Böbrek Sintigrafisi (Dinamik statik renografi)

Böbrek fonksiyonunu detaylı olarak inceleyen bir görüntüleme yöntemidir. Dinamik renografik inceleme böbreğin tüm fonksiyonlarını (kanlanma, konsantre etme, süzme) değerlendirir. Özellikle böbrek çıkışında oluşan darlıkların önemini belirlemede, böbrek ameliyatı sonrası takipte, sık böbrek yolu iltihabı geçiren hastaların değerlendirilmesinde ve böbreğe ait diğer hastalıkları değerlendirmede kullanılır. Böbrek transplantasyonu yapılan hastaların takibinde oldukça değerli bilgiler vermektedir. Bilgisayar yardımı ile yapılan sayısal analizler (böbreklerin toplam fonksiyona katkısı, böbrek filtrasyon eğrileri) hasta takip ve tedavisini yönlendiren bilgiler vermektedir. Tetkik için özel bir hazırlığa gerek yoktur. Hastanın aç kalmaması, gelmeden en az 2 – 3 bardak su içmesi istenir.

Böbrek sintigrafisi (DMSA)

Çocuk ve erişkinlerde sık istenen diğer bir böbrek incelemeside statik böbrek (DMSA) sinitigrafisidir. İdrar yolu enfeksiyonun böbrekte hasar oluşturup, oluşturmadığını belirlemek amacıyla yapılır. Tetkik için özel bir hazırlık, açlık gerekmez. Enjeksiyondan 2,5 – 3 saat sonra görüntüleme yapılır

Karaciğer - Dalak sintigrafisi

Karaciğer / dalak sintigrafisi, bu iki organın anatomik şekil, yapı ve büyüklüğü ile fonksiyonu hakkında bilgi veren bir nükleer tıp görüntüleme yöntemidir. İnceleme karaciğer ve dalağı görüntüleyen bir radyoaktif bileşiğin damardan enjeksiyonu sonrası gamma kamera ile yapılır. Bu test için açlık ve ön hazırlık gerekmez.

Safra Yolları Sintigrafisi

Karaciğer, safra yolları ve safra kesesinin incelenmesini sağlayan safra kesesi iltihabını değerlendiren fonsiyonel görüntüleme yöntemidir. Test için 4 saat' lik açlık gereklidir. İnceleme intravenöz yol ile enjeksiyonu takiben yapılır. Bazı durumlarda 3 – 4 saate kadar aralıklarla görünütü almak gerekebilir.

Karaciğer kan havuzu sintigrafisi

Karaciğerde yer işgal eden lezyonların ayırıcı tanısında, özellikle hemanjiom olarak bilinen ve kılcal damar yumaklarının tanısında kullanılan bir incelemedir

Meckel divertikülü sintigrafisi

Özellikle çocuklarda gastrointestinal sistem kanamasına neden olan Meckel divertikülü olarak bilinen bağırsak ülserinin araştırılmasında kullanılır.

Gastrointestinal Kanama Sintigrafisi:

Özellikle bağırsak sisteminden olan kanamalarda kanama bölgesinin saptanmasında kullanılır.

Gastroözefagiyal Reflü sintigrafisi:

 

Daha çok çocuklarda ortaya çıkan Reflünün [mideden, özefagus'a geri akım (kaçış) ]varlığının incelenmesi prensibine dayalıdır.

Testis Sintigrafisi:

Ağrılı testis değerlendirilmesinde tanıya yardımcı olabilecek duyarlı testlerden biridir.

Meme Sintigrafisi

Mamografi ile değerlendirme zorluğu olan bazı hastalarda meme sinitgrafisi yapılabilir. Ayrıca memenin lenfatik drenajını belirlemek amacıyla meme lenfosinitigrafisi yapılabilir.

Lenfosintigrafi:

Lenfatik drenajın ve lenf yollarındaki tıkanıklığın nedenlerinin araştırılması amacı ile yapılmaktadır.

Radyoaktif İyot Tedavisi

Tiroit bezinin fazla çalıştığı hastalıklarda (Graves, Toksik adenom, Plummer hastalığı gibi) uygulanan kolay ve etkin bir tedavi yöntemidir. Hastaya uygun doz hesaplandıktan sonra ağız yolu ile içirilir.

Prof. Dr. Tamer Atasever