KANSER TEDAVİSİNDE DEVRİM NİTELİĞİNDEKİ ÇALIŞMALARIYLA, FİZYOLOJİ ve TIP ALANINDA NOBEL ÖDÜLÜ JAMES ALLISON ve TASUKU HONJO'YA VERİLDİ!

Bu yıl ki Nobel ödülünü, fizyoloji ve tıp alanında, James Allison ve Tasuku Honjo’ya “immun checkpoint tedavi’’ olarak isimlendirilen kanser tedavisinde bağışıklık sisteminde bazı proteinleri hedef alan bir tedaviyi keşfetmeleri nedeniyle verildi. 

Peki nedir bu immun checkpoint tedavi, ne anlama geliyor, diğer keşiflerden üstün tarafı ne? 

Bağışıklık sistemi nedir ve kanserle ne ilgisi vardır? 

Vücudumuzu koruyan sistem bağışıklık sistemimizdir. Bağışıklık sistemi vücudumuza giren mikroorganizmalar gibi yabancı maddelere ve sağlıksız, hasarlı olduğunu düşündüğü kendi hücrelerimizle savaşarak, vücuda zarar gelmesini engellemeye çalışır. Kanser hücreleri bağışıklık sisteminin hasarlı olduğunu düşündüğü ve öldürmeye çalıştığı hücrelerin başında gelir. Ancak kanser hücreleri bağışıklık sistemini farklı yollarla şaşırtabilir. Bu hücreler, bağışıklık sisteminin kontrol mekanizmalarını ustalıkla kandıran manipülatörler olup, bu şekilde hücre ölümünden kaçar ve çoğalmaya, yayılmaya devam ederler. 
Bağışıklık sistemin temeli, yüzeylerindeki proteinleri anahtar kilit prensibi ile kullanarak vücudun sağlıklı hücreleri ile yabancı ve sağlıksız hücreleri ayırt ederek gerekirse aktive olan beyaz kan hücresi olan T hücreleridir. Bu T hücrelerinin yüzeyinde bulunan ve gerekli olmadığında bağışıklık cevabının aktivasyonuna engel olan 'Frenler' vardır. İşte tümör hücreleri bu frenleri kullanarak bağışıklık sistemi hücrelerini kandırır, T hücreleri tümörlü hücreleri fark edemez. Bağışıklık sistemini kör etmeyi başaran tümör hücreleri artarak, yayılır.

Allison ve Honjo'nun Nobel ödüllü alan çalışmaları, T hücrelerini durduran bu frenlerden CTLA-4 ve PD-1 isimli proteinleri hedeflemektedir. Bu proteinler durdurulursa bağışıklık sistemi tümör hücrelerini görmeye ve tanımaya başlar ve onlarla savaşarak yok edilmesini sağlar. 

Bu proteinlerle savaşan ve onları durduran ilaçların kullanıldığı tedaviye “immun checkpoint tedavi’’adı verilir. CTLA-4 ve PD-1 proteinlere bağlanan ve bloke eden antikorlar kullanılır, “immun checkpoint’’ (kontrol noktası) inhibitörleri olarak adlandırılırlar. 

Klinik araştırmalarda özellikle PD-1’i hedefleyen tedavilerde metastatik kanserlerde uzun süreli remisyon sağlanmıştır. 

Allison ve Honjo daha önceki kanser araştırmacılarından farklı olarak tümör hücresinin aktivasyonunu hedeflememiş, bağışıklık cevabını inhibe ederek kanserin önünü açan mekanizmaya odaklanmıştır. Başarılarını bu farklı düşünceye borçludurlar. 

Buldukları yöntem FDA tarafından onaylanmış ve CTLA-4 inhibitörü olarak ipilimumab ve PD-1 inhibitörü pembrolizumab ve nivolumab, akciğer, mesane ve böbrek kanserleri, baş ve boyunda skuamöz hücre kanseri ve Hodgkin lenfoma dahil olmak üzere birçok kanserin tedavisinde kullanılmaya başlanmıştır. Elbette yan etkileri vardır ama genellikle çok ciddi değildir ve kanser tedavisi için bir devrim olarak kabul edilmektedir. 

Bu tedavi için şimdilik görülen tek handikap her tümör hücresinin bağışıklık sistemini kandırmak için PD-1 veya CTLA-4 proteinlerini kullanmazlar. Bu yöntemi kullanmayan tümörleri bu yöntemi inhibe ederek engelleyemezsiniz. Bu nedenle tümörün bu proteinleri kullanıp kullanmadığından emin olmak gerekir. Bu amaçla tümörün PD-1’i harekete geçiren PDL-1 taşıyıp taşımadığını anlamak için laboratuvar testlerinden yararlanılır. 

PD-L1 testi, bir hastanın “immun checkpoint tedavi’’den faydalanıp faydalanamayacağının belirlemesine yardımcı olur. Test tümör dokusu veya kandan çalışılabilir. Bir PD-L1 testi, bir tümörün ne kadar PD-L1 ürettiğini ölçer. Yüksek miktarlarda PD-L1 üreten tümörler, tedaviye daha az üretenlere göre daha duyarlıdır. Hangi hastanın ilaçlara cevap verebileceğini belirlemede yardımcı olsa da, test yanılmaz değildir. Yüksek seviyelerde PD-L1 testi yapan bazı tümörler tedaviye yanıt vermeyebilir ve düşük seviyelerde ise güçlü bir cevap olabilir. Kanser hücreleri karmaşıktır ve farklı faktörler bu ilaçlara ne kadar hassas olduklarını etkileyebilir.